Analiza finansowa magazynów energii na farmach fotowoltaicznych

Dlaczego bez analizy finansowej lepiej nie zaczynać?

Magazyn energii przy farmie fotowoltaicznej jeszcze kilka lat temu był „nice to have”. Dziś, przy dynamicznych cenach energii, reformie rynku bilansującego i wprowadzeniu usług systemowych, staje się aktywem finansowym pierwszej ligi, ale tylko pod jednym warunkiem:

Model finansowy musi być równie dopracowany jak projekt elektryczny.

Po wdrożeniu Rynku Usług Bilansujących w czerwcu 2024 r. i otwarciu Rynku Mocy Bilansujących (RMB), magazyny energii oraz OZE zyskały dostęp do nowego, bardzo dochodowego segmentu – usług bilansujących FCR, aFRR, mFRR i RR. W połączeniu z arbitrażem energii, optymalizacją PPA i redukcją opłat dystrybucyjnych, oznacza to:

• kilka równoległych strumieni przychodów oraz

• kilka równoległych źródeł ryzyka.

Dlatego analiza finansowa magazynu energii nie może ograniczyć się do prostego „policzymy spread i zobaczymy”.

Założenia analizy – co trzeba ustalić na starcie

Zanim cokolwiek policzymy, potrzebujemy kilku kluczowych założeń:

1. Parametry techniczne magazynu i farmy PV

   • moc magazynu [MW],

   • pojemność [MWh],

   • moc zainstalowana PV [MWp],

   • parametry przyłącza (moc umowna, moc przyłączeniowa).

2. Profil pracy

   • liczba cykli w roku,

   • planowany udział magazynu w usługach bilansujących,

   • udział w arbitrażu energii i optymalizacji PPA,

   • oczekiwana autokonsumpcja energii z PV.

3. Ceny i taryfy

   • prognozy cen energii (RDN, PPA),

   • stawki usług bilansujących (aFRR, mFRR itd.),

   • opłaty dystrybucyjne i ich zmiany,

   • ewentualne dotacje lub preferencyjne finansowanie.

4. Koszty inwestycji i eksploatacji

   • CAPEX magazynu (BESS, przyłącze, zabezpieczenia, telemechanika, EMS),

   • OPEX (serwis, ubezpieczenie, opłaty rynkowe, koszty energii do ładowania, degradacja baterii).

Od jakości tych założeń zależy, czy analiza będzie decyzją biznesową, czy loterią.

Strumienie przychodów i oszczędności magazynu energii na farmie PV

Finansowo magazyn energii przy farmie fotowoltaicznej pracuje w kilku równoległych obszarach.

1. Oszczędności na zakupie energii i opłatach dystrybucyjnych

Analiza dla magazynu 1 MW / 2 MWh w połączeniu z farmą PV 1Mwp pokazała, że:

• PV wraz z magazynem redukuje:

  • koszty zakupu energii z sieci,

  • opłaty dystrybucyjne,

  • składniki takie jak opłata sieciowa zmienna, opłata mocowa, częściowo energia bierna.

Łączna korzyść z samej redukcji kosztów energii i dystrybucji wynosi kilkaset tysięcy złotych rocznie.

2. Arbitraż energii – zarabianie na spreadzie

Ten sam model zakłada średni dzienny spread cenowy energii na poziomie ok. 258 zł/MWh, czyli różnicę między tanimi godzinami a najdroższymi.

Przy dwóch cyklach pracy magazynu dziennie, właściciel uzyskuje:

• dodatkowe przychody z arbitrażu w wysokości ok. 268 tys. zł rocznie,

• przy założeniu stosunkowo ostrożnych spreadów i ograniczonej liczby cykli.

W praktyce, przy większych spreadach (które w 2024 r. sięgały nawet 250–300 zł/MWh i więcej), ten składnik może rosnąć.

3. Usługi bilansujące – FCR, aFRR, mFRR, RR

Najmocniejszy silnik przychodowy, zwłaszcza w pierwszych latach funkcjonowania rynku, to usługi bilansujące. Przyjęto do analizy średnią wartość 700 tys. zł rocznie z usług bilansujących na 1 MW mocy magazynu. Jednocześnie zaznaczono, że przy obecnie niewielkiej konkurencji możliwe są przychody nawet rzędu 2,5 mln zł/MW/rok.

Inne źródła rynkowe pokazują, że:

• średnia stawka aFRR w Polsce w 2024 r. sięgała ok. 181 zł/MW/h,

• jest to wartość czterokrotnie wyższa niż w Niemczech i ponad dwukrotnie wyższa niż w Holandii.

To tłumaczy, dlaczego raporty określają polski rynek usług bilansujących jako jeden z najbardziej atrakcyjnych w Europie, szczególnie na starcie, gdy aktywów elastycznych jest mało.

4. Rynek mocy i dodatkowe przychody

W analizie pojawia się również dodatkowy komponent przychodów z rynku mocy – około 200 tys. zł rocznie w modelowej konfiguracji.  Nie jest to główne źródło zysków magazynu, jednak poprawia cash flow i pomaga w uzasadnianiu inwestycji w rozmowach z bankami.

5. PPA – stabilizacja i premia za elastyczność

Magazyn energii w połączeniu z PPA daje dwie istotne przewagi:

• lepsze dopasowanie profilu dostaw do potrzeb odbiorcy,

• możliwość negocjacji korzystniejszej ceny lub struktury cenowej (mix ceny stałej i indeksowanej).

Choć trudno tu wskazać uniwersalną kwotę, w praktyce często zakłada się:

• kilkadziesiąt zł/MWh premii na części wolumenu produkcji albo

• łatwiejsze domknięcie finansowania projektu dzięki stabilnemu PPA.

Metody oceny opłacalności: ROI, NPV, IRR w kontekście magazynu

1. ROI – prosty zwrot z inwestycji

ROI (Return on Investment) mierzy, jaki procent zysku rocznie generuje inwestycja względem poniesionych nakładów.  W uproszczeniu:

ROI = (Zysk roczny netto / CAPEX) × 100%

Przykład:
CAPEX na magazyn 1 MW / 2 MWh wynosi 10 mln zł.
Roczny zysk netto z wszystkich strumieni (oszczędności + przychody) to 2 mln zł.

ROI = (2 / 10) × 100% = 20% rocznie.

Dla inwestycji infrastrukturalnej to bardzo wysoki wynik.

2. NPV – wartość bieżąca netto

NPV (Net Present Value) uwzględnia, że pieniądz dziś jest wart więcej niż pieniądz za kilka lat. W uproszczeniu:

NPV = Σ CFₜ / (1 + r)ᵗ – CAPEX

gdzie:

• CFₜ – przepływ netto w roku t,

• r – stopa dyskontowa (np. 7–10%),

• CAPEX – nakład inwestycyjny.

Jeżeli NPV > 0, projekt tworzy wartość ekonomiczną.
Im wyższe NPV, tym mocniej inwestycja pracuje „na firmę”.

3. IRR – wewnętrzna stopa zwrotu

IRR mówi, jaka stopa dyskontowa zeruje NPV. Jeżeli IRR jest wyższe od kosztu kapitału (WACC), inwestycja jest atrakcyjna.

W przypadku przemysłowych magazynów energii dobrze zbudowane projekty potrafią osiągać IRR rzędu 15–25%, a przy silnym udziale usług bilansujących i korzystnych dotacjach – nawet powyżej 30%.

Przykład liczbowy: magazyn 1 MW / 2 MWh przy PV

Oprzyjmy się na danych z analizy, chociaż uprościmy liczby, aby zachować przejrzystość.

1. Założenia techniczno-finansowe

• Magazyn: 1 MW / 2 MWh,

• Instalacja PV: 1MWp,

• CAPEX: przyjmijmy 10 mln zł (przykładowa wartość rynkowa, zależna od ofert),

• Horyzont analizy: 15 lat,

• Stopa dyskontowa: 8%.

2. Roczne korzyści według analizy

Na podstawie przytoczonej analizy:

1. Oszczędności na zakupie energii

   • różnica między scenariuszem „bez inwestycji” a „PV + magazyn” wyniosła ok. 494 tys. zł rocznie.

2. Oszczędności na opłatach dystrybucyjnych

   • różnica na opłatach dystrybucyjnych sięgnęła ok. 201 tys. zł rocznie.

3. Przychody ze spreadu cenowego (arbitraż)

   • przy dwóch cyklach dziennie i średnim spreadzie 258 zł/MWh przyjęto ok. 268 tys. zł rocznie.

4. Przychody z usług bilansujących (FCR, aFRR, mFRR, RR)

   • średnio: 700 tys. zł rocznie na 1 MW.

5. Dodatkowe przychody z rynku mocy

   • ok. 200 tys. zł rocznie.

Suma głównych korzyści i przychodów:

• 494 tys. zł (energia)

• 201 tys. zł (dystrybucja)

• 268 tys. zł (spread)

• 700 tys. zł (usługi systemowe)

• 200 tys. zł (rynek mocy)

= ok. 1,86 mln zł rocznie

Zakładając OPEX rzędu 0,3–0,4 mln zł rocznie (serwis, opłaty, zużycie energii itd.), otrzymujemy:

• zysk operacyjny netto ≈ 1,4–1,5 mln zł rocznie.

3. ROI i prosty okres zwrotu

Przy CAPEX 10 mln zł i zysku netto 1,5 mln zł rocznie:

ROI ≈ 15% rocznie,
prosty okres zwrotu ≈ 6,5 roku.

W praktyce, biorąc pod uwagę:

• możliwość wyższych przychodów z usług bilansujących w pierwszych latach,

• potencjalne dotacje obniżające CAPEX,

realny zwrot może być znacznie lepszy. Jeżeli dotacja obniży efektywny CAPEX o 40% (np. z 10 mln do 6 mln zł), ten sam zysk 1,5 mln zł rocznie daje:

ROI ≈ 25% rocznie,
prosty okres zwrotu ≈ 4 lata.

To są liczby, które w finansach infrastrukturalnych robią duże wrażenie.

5.4. Wpływ poszczególnych usług na wynik

W powyższym przykładzie udział poszczególnych komponentów w rocznym wyniku wygląda mniej więcej tak:

• usługi bilansujące: ok. 700 tys. zł

• oszczędności na energii: ~494 tys. zł

• oszczędności na dystrybucji: ~201 tys. zł

• spread cenowy: ~268 tys. zł

• rynek mocy: ~200 tys. zł

Widać wyraźnie, że:

• usługi systemowe są największym pojedynczym źródłem przychodu,

• ale bez arbitrażu i oszczędności na energii projekt traci część swojej stabilności,

• kilka strumieni przychodu razem wygładza ryzyko.

Ryzyko, scenariusze i wrażliwość wyników

Analiza finansowa magazynu energii nie może ignorować ryzyka. Kluczowe obszary to:

1. Spadek stawek usług bilansujących

   • wraz z wejściem większej liczby magazynów na rynek,

   • prognozy wskazują stopniowe zbliżanie stawek do poziomów Europy Zachodniej.

2. Zmiany w opłatach dystrybucyjnych i mocowych

   • regulacje mogą zmienić sposób naliczania opłat,

   • trzeba modelować warianty: bazowy, optymistyczny, ostrożny.

3. Zmienność spreadów cenowych

   • w latach o niższej zmienności cen arbitraż zarobi mniej,

   • dlatego nie powinien być jedynym filarem modelu.

4. Ryzyko technologiczne

   • degradacja baterii,

   • koszty serwisu po okresie gwarancyjnym.

Dlatego dobrze przygotowana analiza finansowa zawsze powinna zawierać analizę scenariuszową i analizę wrażliwości – czyli sprawdzić, jak zmieni się ROI i NPV przy zmianie kluczowych parametrów o np. ±20%.

Jak krok po kroku zrobić rzetelną analizę finansową magazynu energii

W praktyce proces wygląda następująco:

1. Zebranie danych wejściowych

   • profile produkcji z farmy PV,

   • profile zużycia energii (jeśli to farma on-site),

   • dane o przyłączu, taryfach, dotychczasowych kosztach energii i dystrybucji.

2. Wybór wariantów technicznych magazynu

   • kilka konfiguracji mocy i pojemności (np. 1 MW / 2 MWh, 2 MW / 4 MWh itd.),

   • wstępne oszacowanie CAPEX dla każdego wariantu.

3. Zbudowanie modelu przychodów i oszczędności

   osobno liczymy:

   • oszczędności na energii,

   • oszczędności na dystrybucji,

   • przychody z usług bilansujących,

   • przychody z arbitrażu,

   • wpływ na PPA i rynek mocy.

4. Policzenie ROI, NPV, IRR

   • dla każdego wariantu technicznego,

   • przy co najmniej trzech scenariuszach: ostrożnym, bazowym, optymistycznym.

5. Analiza ryzyka i rekomendacja

   • który wariant daje najlepszy stosunek: zwrot / ryzyko / nakład,

   • jakie są warunki brzegowe (np. minimalne stawki za usługi bilansujące, przy których projekt nadal się broni).

Właśnie w tym miejscu doświadczeni doradcy rynkowi i firmy specjalizujące się w PV + magazyny energii potrafią dostarczyć największą wartość – nie sprzedając „pudło z bateriami”, lecz kompletny model biznesowy.

Podsumowanie – co ważne z perspektywy inwestora

Dobrze zrobiona analiza finansowa magazynu energii na farmie fotowoltaicznej powinna odpowiedzieć na trzy proste pytania:

1. Ile realnie zarobię?

   • z rozbiciem na: usługi bilansujące, arbitraż energii, oszczędności i PPA.

2. W jakim czasie odzyskam pieniądze?

   • z uwzględnieniem nie tylko prostego okresu zwrotu, lecz także NPV i IRR.

3. Jak bardzo wynik zależy od zmian regulacji i cen?

   • dzięki analizie scenariuszy i wrażliwości.

Aktualne dane z rynku pokazują, że:

• przychodowo magazyny energii korzystają z wyjątkowo wysokich stawek usług bilansujących w Polsce,

• nawet ostrożne scenariusze pokazują roczne korzyści na poziomie kilkunastu–kilkudziesięciu procent CAPEX,

• do tego dochodzą dotacje, które potrafią obniżyć realny koszt inwestycji o 30–45%, co winduje ROI i NPV jeszcze wyżej.

Finansowo oznacza to jedno:

magazyn energii przy farmie fotowoltaicznej przestaje być „dodatkiem technicznym”, a staje się kluczowym źródłem wartości dla projektu.

Kto potraktuje analizę finansową magazynu z odpowiednią starannością, ten nie tylko zbuduje bezpieczniejszą farmę PV, lecz przede wszystkim – zbuduje aktywo, które realnie pracuje na wynik finansowy firmy przez kilkanaście lat.